Dit artikel is op zaterdag 5 mei 2012 gepubliceerd in Trouw

Door Matthijs Rooduijn

Sinds de opkomst van Pim Fortuyn, tien jaar geleden, lijkt Nederland in de greep van het populisme. Toch is het effect op de politiek beperkt.

Zondag 6 mei is het precies tien jaar geleden dat Pim Fortuyn werd vermoord. In debatten over de erfenis van Fortuyn wordt vaak geconcludeerd dat Nederland sinds 2002 vrijwel onafgebroken in de ban is van het populisme is geweest en dat er daarom sprake is van zoiets als een ‘populistische tijdgeest’. Maar is dat eigenlijk wel zo?

Lees verder »

In NRC Weekend (17/3/2011) stelt Tom-Jan Meeus dat rechtspopulistische politici wantrouwen in de maatschappij injecteren. Hij veronderstelt dat wantrouwen (“in een krankzinnig hoog tempo”) is toegenomen onder de Nederlandse bevolking en dat populistische partijen hieraan debet zijn. Beide claims zijn ongegrond.

door Tom van der Meer en Armen Hakhverdian (ingezonden brief NRC).

Lees verder »

Van een onderbelicht onderwerp is de Europese Unie (EU) door de economische crisis een trending topic geworden. De EU, met haar eurotoppen en noodfondsen, wordt in de media kritisch gevolgd: het noodfonds heeft te weinig slagkracht, de regeringsleiders te weinig daadkracht. Er klinken zorgen over de legitimiteit van het Europese project. Terwijl Europa door de eurocrisis gedwongen wordt een steeds grotere rol te spelen, zouden de Europeanen zich steeds verder willen terugtrekken achter de dijken van hun natiestaten. Herman van Rompuy, de president van Europese Raad, sprak eind vorig jaar van een “vertrouwenscrisis”: lidstaten zullen offers moeten brengen om de “structurele geloofwaardigheid” van de Unie te herstellen.

Verliezen de Europeanen door de crisis inderdaad massaal het vertrouwen in het Europese project? Dat is nog maar de vraag. Lees verder »

Na de electorale sprong van de SP volgde openlijke twijfel over het nut van opiniepeilingen in verschillende kranten en tijdschriften. De belangrijkste klacht: Opiniepeilingen zouden geen echt nieuws zijn.

De timing van deze kritiek is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk. Van week tot week worden de verschuivingen in opiniepeilingen breed uitgemeten in de media. En dat is vaak ten onrechte. Maar juist nu de peilingen eindelijk een substantiële (en significante) verandering laten zien in de kiezersgunst, wordt aan diezelfde peilingen getwijfeld. Het lijkt een gevalletje ‘het is niet goed of het deugt niet’; althans, zo kunnen we de reactie van Maurice de Hond op die kritiek (VK, 4/2/2012) samenvatten. Toch is er meer aan de hand; de media gaan zelf ronduit slecht om met de opiniepeilingen.
Lees verder »

Is de Nederlandse kiezer de weg kwijt? Wie naar de verkiezingsuitslagen kijkt, zou denken van wel. De verkiezingsuitslagen zijn nooit zo veranderlijk geweest als in het afgelopen decennium. De Nederlandse verkiezingen zijn de meest grillige en onvoorspelbare van West-Europa. In 2010 veranderde bijna 24% van alle Kamerzetels van partij (zie figuur 1). In tussentijdse opiniepeilingen zijn de verschuivingen zo mogelijk nog groter: partijen schieten omhoog en omlaag in de wekelijkse en maandelijkse polls. En ook de vertrouwenscijfers zijn beweeglijker dan ooit: een regering kan in slechts een paar maanden tijd de helft van haar steun verliezen.

Figuur 1

Wat is er aan de hand met de Nederlandse kiezer? Wat betekent de toegenomen veranderlijkheid voor de kwaliteit van de Nederlandse democratie?

Als we het (oud-)politici en politiek commentatoren vragen, is de toegenomen veranderlijkheid een groot probleem. Kiezers zouden hun rol niet serieus nemen. Zo stelde Hans van Mierlo in 2009: ‘De kiezers doen maar wat.’ Wim Deetman noemde de kiezers in 2011 ‘emotioneel, irrationeel of intuïtief’. Kees Schuyt kwam in 2003 met de beeldende omschrijving: ‘De Nederlandse kiezers lijken wel stuifzand. Ze waaien, met het geringste zuchtje wind, alle kanten op.’

Maar is dat zo?

Lees verder »

Dit artikel verscheen in de Volkskrant op 26-10-2011

Door: Meindert Fennema en Jasper van Koppen

De beweging kan een nuttige thermometer zijn voor de democratie

Door Matthijs Rooduijn en Sarah de Lange

Analisten breken zich het hoofd over de vraag wie de Occupyers nu precies zijn en wat ze willen. De conclusie is veelal dat het gaat om een bonte verzameling van anarchisten, andersglobalisten, communisten en verontwaardigde kiezers die pleiten voor een eerlijkere verdeling van de welvaart, meer duurzaamheid, en vrede op aarde.
Hoewel deze analyse op hoofdlijnen klopt, helpt zij ons niet verder bij het verklaren van het succes van de Occupy-beweging. Om de Occupy-beweging echt te begrijpen, zullen we de boodschap van de actievoerders moeten doorgronden. En die boodschap is populistisch van aard.
Lees verder »

Hein-Anton van der Heijden

Amnesty International is een organisatie die al vijftig jaar ijvert voor de naleving van de mensenrechten; hiervoor ontving zij de Nobelprijs voor de vrede. Amnesty heeft nationale afdelingen in meer dan 150 landen; wereldwijd zijn drie miljoen mensen lid of donateur. De organisatie kent een breed scala aan actievormen, variërend van het schrijven van brieven aan politieke gevangenen, via voorlichting op scholen, tot het ‘blaming and shaming’ van regeringen en bedrijven die mensenrechten schenden. Het actierepertoire is nauwkeurig afgestemd op de situatie in een land; in een autoritair geleide staat als China zijn andere actiemiddelen op zijn plaats dan in een democratie. Inspelen op de ‘politieke mogelijkhedenstructuur’ wordt dat in de politicologie genoemd. Wel strijdt Amnesty vaak op het scherpst van de snede, en probeert zij  in haar actierepertoire steeds grenzen te verleggen. Dat vergroot de kans op aandacht en, daarmee, succes want publieke aandacht is de grootste vijand van mensenrechtenschenners.

Lees verder »

De programmagroep heeft op 17 mei een avond gehad in de Rode Hoed in het teken van de democratie. Elmar Jansen, Hein-Anton van der Heijden en Jean Tillie gaven elk een lezing over een onderwerp dat zij beschouwen als uitdaging voor onze democratie.

Hieronder staan de links naar de integrale opnames van deze lezingen. De lezingen duren ieder precies 15 minuten.

• Elmar Jansen over (Oost-Europese) immigratie en nationale democratie
  http://www.youtube.com/watch?v=q8QBONEAKO4
• Hein-Anton van der Heijden over de rol van Europese sociale bewegingen in de creatie van een Europese democratie
  http://www.youtube.com/watch?v=aBvYkHiWjo8
• Jean Tillie over moslim-, links- en rechtsradicalisme
  http://www.youtube.com/watch?v=onKbqbW4Wz0&NR=1

Hoe groot de ontwikkelingen in Europa de laatste jaren ook geweest mogen zijn, in Nederland was hier nauwelijks aandacht voor. Op 12 maart is er weer een belangrijke stap gezet in het Europese eenwordingsproces. De regeringsleiders uit de Eurolanden hebben besloten om een structureel noodfonds in te stellen en de regels van het Europese Stabiliteitspact aan te scherpen. Het zogenaamde Europact heeft vooral het doel de toekomst van de Euro veilig te stellen. Op het eerste gezicht lijkt er niets nieuws onder de zon. Niets is echter minder waar. Het Europact bevat namelijk vergaande plannen voor de harmonisatie van loonpolitiek, pensioenregelingen en vennootschapsbelasting. Integratie van belasting-, loon- of pensioensregelingen is een belangrijke stap in het eenwordingsproces en de soevereiniteitsoverdracht vooral tegen de achtergrond van recente strubbelingen omtrent de Europese Grondwet en het Verdrag van Lissabon. In veel lidstaten was er dan ook veel politieke aandacht voor het Europact. In Hongarije en Griekenland gingen burgers zelfs de staat op om tegen het pact te demonstreren.

Lees verder »